Płyty stolarskie należą, obok sklejki, do najstarszych płyt meblowych, to znaczy półfabrykatów przeznaczonych do wykonywania płytowych elementów mebli. Do czasu pojawienia się płyt wiórowych i paździerzowych płyty stolarskie stanowiły podstawowy materiał do wykonywania grubszych elementów płytowych mebli. Obecnie płyty stolarskie stosuje się głównie jako płyty komórkowe.
Budowa płyt stolarskich zbliżona jest do budowy sklejek. Są to płyty składające się z warstwy środkowej, zwanej środkiem, oklejonej obustronnie warstwami forniru, zwanymi obłogami, lub arkuszami płyty pilśniowej twardej. Środek może być oklejony z każdej strony jedną lub dwiema płytami obłogu (płyty trzy- i pięciowarstwowe). W porównaniu ze sklejkami tej samej grubości płyty stolarskie są znacznie lżejsze. W zależności od rodzaju drewna użytego na obłogi rozróżnia się płyty: iglaste — sosnowe i świerkowe, liściaste — olchowe, topolowe, lipowe, brzozowe, bukowe i tropikalne oraz oklejane twardą płytą pilśniową.
Budowa płyt stolarskich ma głównie na celu wyrównanie naprężeń, związanych z kurczliwością i pęcznieniem drewna, a przez to uzyskanie materiału o mniejszej podatności na odkształcenia. Dzięki wykorzystaniu na środki płyt stolarskich drewna gorszych klas oraz stosowaniu płyt komórkowych oszczędza się drewno lepszej jakości.
Przebieg produkcji płyt stolarskich zależy od rodzaju warstwy środkowej. Jej struktura stanowi również podstawę podziału płyt stolarskich na płyty pełne ogólnego przeznaczenia i płyty komórkowe.
Płyty pełne ogólnego przeznaczenia mają warstwy środkowe (środki) z elementów całkowicie wypełniających przestrzeń między obłogami.
Zależnie od stopnia odporności na wodę, rozróżnia się dwa typy płyt:
-sucho-trwałe (S), oznaczane barwą zieloną,
-wodoodporne (W), oznaczane barwą czerwoną.
W zależności od stopnia obróbki obłogu — dwie odmiany:
-nie szlifowane (0)
-szlifowane (1)
Produkuje się następujące grupy płyt pełnych ogólnego przeznaczenia:
- płyty ze środkiem z listew sklejonych ze sobą całkowicie lub punktowo (symbol — LS),
- płyty ze środkiem z listew ułożonych obok siebie, nie sklejonych, łączonych sznurkiem lub w inny sposób (symbol — LN),
- płyty ze środkiem z płyt utworzonych ze sklejonych pasm forniru (symbol — FB)
- płyty ze środkiem z listew utworzonych ze sklejonych pasm forniru (symbol – FL).
Płyty ze środkiem z listew (LS i LN), czyli płyty stolarskie listewkowe są częściej stosowane od płyt ze środkiem z forniru. Do produkcji środków płyt listewkowych stosuje się tarcicę gorszych klas jakości (IV klasę jakości tarcicy iglastej lub III klasę jakości tarcicy liściastej — brzozowej albo olchowej) grubości 16 + 32 mm. Deski wysuszone do wilgotności 4 + 8% segreguje się na boczne i środkowe, a następnie rozdziela na tarczówce wielopiłowej na listwy.
W jednym środku można składać elementy pochodzące tylko z jednego rodzaju drewna, wyłącznie z desek bocznych lub środkowych. Listwy układa się tak, aby spotykały się ze sobą albo stronami przeciwrdzeniowymi, albo stronami dordzeniowymi. Słoje roczne w poszczególnych listwach powinny przebiegać prostopadle lub skośnie do płaszczyzny płyty, nigdy jednak w kierunku do niej równoległym. Listwy w środku płyty są połączone przez wiązanie lub klejenie. W razie stosowania specjalnej metody ciągłej listwy mogą być do siebie dociskane i bezpośrednio oklejane obłogami. Wiązanie listew odbywa się na specjalnym urządzeniu zwanym wiązarką. Działanie jej polega na nacinaniu listew przez kilka pił tarczowych oraz wciskaniu w powstałe rowki sznura papierowego. Wychodzącą z wiązarki wstęgę połączonych sznurkiem listew dzieli się na żądane wymiary przez przecięcie sznurka.
Płyty ze środkiem z forniru (FB i FL) zawierają, w miejsce listew z drewna litego, płyty lub listwy sklejone z forniru. Pierwsze uzyskuje się z pociętych bloków, a drugie z pociętych desek, utworzonych ze sklejonych pasm forniru. Na warstwy środkowe (środki) używa się forniru grubości do 6 mm oraz stosuje te same rodzaje drewna, co w płytach listewkowych.
Płyty ze środkiem z forniru produkuje się tylko na specjalne zamówienie ze względu na bardzo dużą pracochłonność ich wytwarzania. W stolarstwie stosowano również inne pełne płyty stolarskie, np. płyty blokowe z desek oraz płyty deszczułkowe zwykłe i nacinane. Obecnie zastąpiono je przede wszystkim płytami wiórowymi lub płytami stolarskimi innych rodzajów.
Płyty komórkowe (pustakowe) mają warstwę środkową z elementów rozmieszczonych w pewnych odstępach od siebie, z pozostawieniem wolnych przestrzeni, wypełnionych powietrzem. Środek płyty stanowi zwykle rama z drewna litego wypełniona materiałami usztywniającymi z drewna, papieru lub innych tworzyw drzewnych, ułożonymi w ten sposób, że tworzą komórki różnego kształtu. Warstwy zewnętrzne płyty wykonane są najczęściej z twardej płyty pilśniowej.
Wymiary produkowanych płyt powinny odpowiadać wymiarom gotowych elementów meblowych
Produkowane bywają również płyty komórkowe listewkowe, w których poszczególne listwy, tworzące środek płyty, oddzielone są od siebie wklejonymi klockami. W płytach komórkowych, przeznaczonych na określone elementy mebli, w miejscach późniejszego przymocowania okuć umieszcza się wklejki z drewna litego. Budowa płyt komórkowych umożliwia zaoszczędzenie znacznych ilości drewna. Zastosowanie tych płyt jest jednak ograniczone ze względu na trudność uzyskania gładkich powierzchni, nadających się na elementy meblowe o wyższej jakości wykończenia.
Płyty komórkowe produkuje się o ściśle określonym przeznaczeniu, na przykład na elementy mebli kuchennych
Wymagania techniczno-użytkowe
Płyty stolarskie mogą stanowić półfabrykaty do produkcji stolarskiej, jeżeli odpowiadają ustalonym wymaganiom technicznym w zakresie właściwości fizycznych, mechanicznych i technologicznych.
Wymagania ustalone w odniesieniu do płyt pełnych ogólnego przeznaczenia różnią się nieco od wymagań stawianych płytom komórkowym.
Szczególne znaczenie ma właściwa wilgotność płyt stolarskich, która powinna odpowiadać późniejszym warunkom ich zastosowania.
Dopuszczalna wilgotność płyt pełnych ogólnego przeznaczenia wynosi 6%.
Płyty te dzieli się na dwie klasy jakości, przy czym podstawą oceny jest klasa lepszej płaszczyzny (prawej). Klasyfikację jakościową przeprowadza się na podstawie występujących wad drewna obłogów i wad obróbki.
Produkowane płyty pełne przeznaczenia ogólnego mają grubość: 16; 18; 19; 20; 22 i 24 mm.
Wymiary długości (wymiar wzdłuż włókien obłogu - w płytach obłogowych lub wymiar w poprzek długości listew - w płytach oklejanych płytą pilśniową) wynoszą: 610; 1220; 1250 i 2440 ± 5 mm. Wymiary szerokości zawierają się w granicach 1220-2440 ± 5 mm.
Handlową jednostką miary płyt stolarskich jest metr sześcienny (m3).
